| تحلیل حادثه آتشسوزی بندر شهید رجائی: از شکافهای تابآوری عملیاتی تا الزامات تحول در مدیریت بحران زیرساختهای حیاتی |
| کد مقاله : 1693-PAYDARI (R1) |
| نویسندگان |
|
عبدالله جعفری1، وحید کاظمی مقدم *2، سابینه سهمانی1 1سازمان بنادر و دریانوردی 2اداره کل بنادر و دریانوردی استان هرمزگان، بندرعباس، ایران |
| چکیده مقاله |
| حادثه انفجار در ترمینال کانتینری بندر شهید رجائی در تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ (مصادف با ۲۶ آوریل ۲۰۲۴)، به عنوان یک رویداد بحرانی پیچیده، نمادی از شکافهای عمیق در سامانههای مدیریت ریسک، تابآوری عملیاتی و حکمرانی ایمنی در زیرساختهای حیاتی کشور بود. این پژوهش کیفی با هدف تحلیل همهجانبه این حادثه، از روش تحلیل ریشهای و چارچوب نظریه سامانههای پیچیده بهره میبرد. دادههای تحقیق از طریق بررسی اسناد رسمی، گزارشهای میدانی و تحلیل محتوای گسترده گردآوری شدهاند. یافتهها نشان میدهد که این حادثه صرفاً یک شکست فنی نبوده، بلکه پیامد ترکیبی و تشدیدشدهای از نقایص ساختاری در حوزههای «ایمنی ذاتی و پدافند غیرعامل»، «نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه»، «ساختار فرماندهی یکپارچه حادثه»، «ارتباطات ریسک»، «حکمرانی یکپارچه» و «تابآوری سازمانی» بوده است. علاوه بر این، عواملی مانند نارسایی قوانین نظارتی، فقدان سامانه رهگیری یکپارچه کالاهای خطرناک، تداخل وظایف و مسئولیتهای ادارات مرتبط، و نبود برنامههای عملیاتی تداوم کارکرد، بستری آسیبپذیر ایجاد کرده بودند. پدیدههای نوظهوری چون «مدیریت سلیقهای و غیرنظاممند بحران» و «اختلال ناشی از حضور و تصمیمگیری عوامل غیرمتخصص» در صحنه حادثه، به عنوان تشدیدکنندههای اصلی شناسایی شدند. در نهایت، این تحقیق با تبیین فرصتهای تحولآفرین ناشی از درسهای این حادثه، راهبردهای عملیاتی کاربردی برای گذار از پارادایم سنتی و واکنشی مدیریت بحران، به سمت حکمرانی تابآور، پیشگیرانه و یکپارچه در زیرساختهای حیاتی کشور ارائه مینماید. |
| کلیدواژه ها |
| مدیریت بحران، تابآوری سامانهها، زیرساختهای حیاتی، حکمرانی ایمنی، پدافند غیرعامل، برنامه تداوم کارکرد (BCP)، مدلسازی بحران. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
