نقش بسیج در دکترین دفاع همه‌جانبه و امنیت پایدار جنوب شرق کشور

کد مقاله : 1541-PAYDARI (R2)

نویسندگان

مسعود محمدی الستی * شاغل

چکیده مقاله

امنیت جنوب شرق کشور طی دهه‌های گذشته تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل ژئوپلیتیکی، قومی–قبیله‌ای، مرزی و فراملی بوده است. از یک‌سو، چالش‌هایی مانند ناامنی‌های مرزی، تهدیدات تروریستی، قاچاق سازمان‌یافته، شکاف‌های توسعه‌ای و نفوذ برخی بازیگران منطقه‌ای؛ و از سوی دیگر، ضرورت حفاظت از شریان‌های حیاتی انرژی و تجارت بین‌المللی، موجب شده است که این منطقه جایگاه ویژه‌ای در راهبرد امنیت ملّی ایران پیدا کند. در چنین شرایطی، دکترین دفاع همه‌جانبه به‌عنوان یک چارچوب راهبردی کلان، با تأکید بر مشارکت مردمی، تاب‌آوری اجتماعی، دفاع چندلایه، و تلفیق ظرفیت‌های نظامی و غیرنظامی، نقش مهمی در تأمین امنیت پایدار ایفا می‌کند. در این چارچوب، بسیج به‌عنوان مهم‌ترین نهاد مردمی دفاعی، از جایگاه منحصربه‌فردی برخوردار است و می‌تواند به‌عنوان حلقه اتصال مردم، دولت و نیروهای مسلح، نقش‌های بی‌بدیلی در امنیت جنوب شرق برعهده گیرد. هدف این مقاله بررسی عمیق و علمی نقش بسیج در دکترین دفاع همه‌جانبه و امنیت پایدار جنوب شرق کشور است. مقاله با مرور مبانی نظری دفاع همه‌جانبه، ظرفیت‌ها و کارویژه‌های بسیج، تحلیل وضعیت امنیتی جنوب شرق با استفاده از چارچوب‌های تحلیلی SWOT، PMESII ، DIME ، و ارائه یک مدل مفهومی جدید، تلاش دارد تصویری جامع از ابعاد مختلف امنیت‌سازی بسیج در این منطقه ارائه دهد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بسیج، با برخورداری از مشروعیت اجتماعی، گستره جغرافیایی، ظرفیت اطلاعاتی محلی، قدرت بسیج منابع انسانی و انعطاف‌پذیری عملیاتی، یک مؤلفه اصلی در اجرای دکترین دفاع همه‌جانبه و تقویت امنیت پایدار جنوب شرق است. همچنین، طراحی مدل پیشنهادی مقاله نشان می‌دهد که نقش‌آفرینی بسیج در قالب دفاع همه‌جانبه می‌تواند به شکل‌گیری امنیت پایدار، مشارکتی و بومی‌محور کمک شایانی کند.

کلیدواژه ها

امنیت پایدار، جنوب شرق، بسیج، دکترین دفاع همه‌جانبه، امنیت ملی، مشارکت مردمی

وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی