| چالش های محیط زیستی و حقوقی رودخانه مرزی هیرمند و تاثیر آن بر امنیت پایدار جنوب شرق جمهوری اسلامی ایران |
| کد مقاله : 1418-PAYDARI (R3) |
| نویسندگان |
|
سعید ربیعی *1، محمد صادق جلالی راد2، امیررضا شمسینی غیاثوند3 1دکتری مطالعات منطقهای، دانشکده پیامبر اعظم(ص)، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران .(نویسندۀ مسئول) 2دانشآموخته دکترای سیاستگذاری عمومی، پژوهشگر مستقل، تهران، ایران. 3پژوهشگر پژوهشگاه دفاع مقدس |
| چکیده مقاله |
| چکیده: رودخانه مرزی هیرمند بهعنوان مهمترین منبع آب سطحی در جنوب شرق ایران، نقشی حیاتی در پایداری زیستمحیطی، اقتصادی و امنیتی منطقه سیستان ایفا میکند. با این حال، طی دهههای اخیر این رودخانه با مجموعهای از چالشهای محیطزیستی و حقوقی مواجه شده است؛ از جمله عدم پایبندی افغانستان به معاهده ۱۳۵۱، گسترش سدسازیهای بالادست، کاهش جریان طبیعی آب، تشدید خشکسالیهای اقلیمی و نبود سازوکارهای الزامآور نظارت بر حقآبه. این شرایط باعث برهم خوردن تعادل اکولوژیکی تالاب هامون، افزایش گرد و غبار، نابودی پوشش گیاهی و افت بیسابقه منابع آبی شده و در نتیجه امنیت پایدار جنوب شرق ایران را با تهدید جدی روبهرو کرده است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر دادههای کمّی و کیفی، اثرات این چالشها را بر ابعاد مختلف امنیت پایدار شامل امنیت زیستمحیطی، اجتماعی–بهداشتی، اقتصادی، سیاسی–حکمرانی، فرهنگی–هویتی و امنیتی–نظامی بررسی کرده است. دادههای اقلیمی، جمعیتی، اقتصادی و امنیتی از منابع رسمی گردآوری و در کنار تحلیل اسناد حقوقی و معاهدات دوجانبه مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد که کاهش ورودی آب هیرمند موجب خشکشدن تالاب هامون، فروپاشی معیشتهای سنتی، افزایش فقر و مهاجرت، کاهش مشارکت سیاسی، تضعیف هویت فرهنگی و رشد جرایم و ناامنیهای مرزی شده است. این پیامدها ماهیتی زنجیرهای و همافزا داشته و بهطور مستقیم پایداری امنیتی جنوب شرق ایران را تضعیف کردهاند. بر اساس نتایج، مدیریت بحران هیرمند نیازمند تقویت دیپلماسی آبی با افغانستان، ایجاد رژیم حقوقی الزامآور، احیای تالاب هامون، مدیریت یکپارچه منابع آب و ارتقای تابآوری اقتصادی–اجتماعی در مناطق مرزی است. |
| کلیدواژه ها |
| رودخانه هیرمند، چالشهای محیطزیستی، چالشهای حقوقی، امنیت پایدار، سیستان و بلوچستان، تالاب هامون، مرزهای جنوب شرقی. |
| وضعیت: پذیرفته شده برای ارائه شفاهی |
