| واکاوی راهبردهای تابآوری در مدیریت منابع آب و تأمین امنیت غذایی در اقلیم خشک جنوب شرق ایران |
| کد مقاله : 1137-PAYDARI (R2) |
| نویسندگان |
|
حسن رضائی * استادیار گروه جغرافیا |
| چکیده مقاله |
| جنوب شرق ایران بهعنوان یکی از خشکترین و آسیبپذیرترین مناطق کشور، با چالشهای چندبعدی کمبود آب، تغییرات اقلیمی شدید، فرونشست زمین و ناامنی غذایی مزمن روبهرو است. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهکارگیری روش تحلیل مضمون (بر اساس چارچوب براون و کلارک)، به واکاوی راهبردهای تابآوری در مدیریت منابع آب و تأمین امنیت غذایی در این منطقه پرداخته است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با 10 ذینفع کلیدی: شامل کشاورزان تابآور، مدیران محلی سازمانهای آب و کشاورزی، کارشناسان محیطزیست و نمایندگان جوامع محلی جمعآوری شدند. همچنین، اسناد سیاستی و گزارشهای میدانی بهعنوان دادههای تکمیلی تحلیل گردید. یافتهها چهار مضمون اصلی را آشکار ساخت: (1) احیای دانش محلی و سیستمهای سنتی مدیریت آب (مانند قناتها و سیستم سهمآب عرفی)، که نهتنها با شرایط اقلیمی سازگارند، بلکه بر پایه اصول اخلاقی و عدالت آبی استوار هستند؛ (2) حکمرانی تطبیقی و مشارکت چندسطحی در تصمیمگیریهای آبی، که نیازمند ایجاد نهادهای محلی با اختیارات قانونی و حضور فعال ذینفعان است؛ (3) تنوعبخشی به کشاورزی از طریق کشت محصولات کمآببر (مانند خرما، زعفران و گیاهان دارویی) و کاهش وابستگی به الگوهای مصرف آب ناکارآمد و سیاستهای خودکفایی غذایی نامناسب؛ و (4) تقویت سرمایههای اجتماعی و اقتصادی خانوارها، بهویژه از طریق فعالیتهای درآمدزای زنان روستایی و شبکههای همیاری محلی. نتایج نشان میدهد که تابآوری در این منطقه، فرآیندی اجتماعی-اکولوژیک است که مستلزم تلفیق دانش بومی، نوآوری نهادی و توانمندسازی جوامع محلی است. پژوهش پیشنهاد میکند سیاستگذاریها از رویکردهای متمرکز و مهندسیمحور فاصله گرفته و بر ظرفیتهای ذاتی خانوارها و نهادهای محلی تکیه کنند تا به امنیت آب و غذای پایدار دست یابند. این مطالعه با تأکید بر راهحلهای پایینبهبالا، چارچوبی کاربردی برای سیاستگذاریهای تطبیقی در مناطق خشک ارائه میدهد |
| کلیدواژه ها |
| تابآوری، مدیریت منابع آب، امنیت غذایی، اقلیم خشک، جنوب شرق ایران. |
| وضعیت: پذیرفته شده |
